back

02/19 ΕΠΕΤΗΡΙΔΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 2019

Σημείωμα του επιμελητή

Γεώργιος Α. Πανέτσος

 
Με ιδιαίτερη χαρά, οι ΔΟΜΕΣ παρουσιάζουν τον τόμο ‘ΔΟΜΕΣ 2019 - Επετηρίδα Ελληνικής Αρχιτεκτονικής’, ως μέρος της δέκατης ‘έκδοσης’ της ετήσιας πρωτοβουλίας που καταγράφει, ενθαρρύνει και προωθεί το έργο των Ελλήνων αρχιτεκτόνων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, καθώς και τη σύγχρονη αρχιτεκτονική δημιουργία στην Ελλάδα ανεξάρτητα από την προέλευση ή τον τόπο εγκατάστασης του αρχιτέκτονα. Η πρωτοβουλία ‘ΔΟΜΕΣ 2019’ συγκεντρώνει αξιόλογα πραγματοποιημένα έργα και ανεκτέλεστες μελέτες που έχουν ανατεθεί από υπαρκτούς πελάτες και εκτελεσθεί κατά την τελευταία πενταετία. Η συμπλήρωση δέκα χρόνων από την έναρξή της, το 2010, παρέχει την ευχέρεια μιας επετειακής αναδρομής στα έργα που υποβλήθηκαν στη διάρκεια μιας περιόδου που συμπίπτει με την οικονομική κρίση, αλλά αφορά μια κατά τι μεγαλύτερη περίοδο. Οι ήδη δέκα ‘Επετηρίδες Ελληνικής Αρχιτεκτονικής’, που εκδόθηκαν ανελλιπώς τα τελευταία δέκα χρόνια, 2010-2019, δεκατρείς τόμοι συνολικά, με πάνω από 1.400 δημοσιευμένα έργα και πολύ περισσότερους συντελεστές, αρχιτέκτονες και συμβούλους άλλων ειδικοτήτων, κατασκευαστές και διαχειριστές, συνιστούν ένα σώμα ελληνικής αρχιτεκτονικής, επαρκώς αντιπροσωπευτικό και πλήρες, όσον αφορά το ποιοτικό της τμήμα. Καταγράφηκαν έργα που, κατάλληλα συσχετιζόμενα, βάσει κριτηρίων, μπορούν να επιτρέψουν την εξαγωγή ποικίλων συμπερασμάτων. Και μόνη η τεκμηρίωσή τους έχει τη σημασία της.

Η αναδρομή καθαυτή μπορεί να μας εμπνεύσει ένα είδος αυτοπεποίθησης, ειδικά τώρα που η οικοδομική δραστηριότητα μοιάζει να έχει ξεπεράσει τα χειρότερα και η κτηματαγορά σταδιακά ανακάμπτει, έστω και μόνο λόγω του διεθνούς ενδιαφέροντος. Επικυρώνει τη χρησιμότητα της ίδρυσης. Επιβεβαιώνει την ύπαρξη έγκυρων αρχιτεκτονικών φωνών και την ανάδυση νέων, που αναδεικνύουν και τελειοποιούν αναγνωρισμένα επιτεύγματα, αλλά -κυρίως- κατακτούν νέες θέσεις. Ο αριθμός των καλών νέων αρχιτεκτόνων (‘under 40’ ή 45 για τη βραδέως ωριμάζουσα και δύσπιστη ή αδιάφορη προς την καινοτομία Ελλάδα) θα μπορούσε να επιτρέψει αισιοδοξία για το μέλλον της ελληνικής αρχιτεκτονικής, έστω και αν τα ζητήματα που αυτοί έχουν να αντιμετωπίσουν είναι σχετικώς απλά. Ωστόσο, οι αρχιτέκτονες στην Ελλάδα καλούνται να ενεργοποιηθούν μέσα στο εξωφρενικά αναχρονιστικό και καθηλωτικό ‘νέο’ πλαίσιο επαγγελματικών δικαιωμάτων που πέρασε διακριτικά, με προεδρικό διάταγμα, όχι με νόμο, τον Νοέμβριο 2018.

Τα τελευταία τρία χρόνια αναρωτιόμαστε αν και πώς -φανερά ή κρυφά- θα ολοκληρωνόταν η συζήτηση για την αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου άσκησης της αρχιτεκτονικής και των επιστημών του μηχανικού. Αναρωτιόμαστε αν θα είχαν οι τεχνικοί κλάδοι το θάρρος και την ευθυκρισία να αναγνωρίσουν και να κατανείμουν κατά ένα σύγχρονο, αποδοτικό και κοινωνικά ωφέλιμο τρόπο αρμοδιότητες και ευθύνες βάσει τυπικών έστω, και όχι εθιμικών, προσόντων. Τώρα ξέρουμε. Πήγαμε ενενήντα χρόνια πίσω!

Στο νέο πλαίσιο αγνοείται επίσημα η πολυπλοκότητα των σύγχρονων προβλημάτων που καλούν σε ενημερωμένες, όχι απλουστευτικές ή απλοϊκές, λύσεις. Περιφρονείται η εξελιγμένη και ειδικευμένη γνώση. Ολοκληρώνεται η υπονόμευση της ελληνικής αρχιτεκτονικής εκπαίδευσης, που ξεκίνησε λίγο νωρίτερα, με την υπερδιόγκωση του αριθμού των εισακτέων στις ελληνικές αρχιτεκτονικές σχολές, σε αριθμό επταπλάσιο(!) των αναγκών της χώρας εκτός κρίσης. Αυτές οι συνθήκες ασφαλώς δεν πρόκειται να βοηθήσουν την αρχιτεκτονική ή την ποιότητα ζωής και περιβάλλοντος στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια, ούτε -βεβαίως- και την κοινότητα των αρχιτεκτόνων. Την ίδια στιγμή, οι κρατικοί αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί παραμένουν, ως επί το πλείστον, προσχηματικές και ατελέσφορες διαδικασίες, που μαρτυρούν την περιθωριοποίηση της αρχιτεκτονικής σε ένα διεφθαρμένο κράτος, όπου είναι έκδηλη η απουσία μέριμνας για εκσυγχρονισμό και ποιότητα. Στο πρόγραμμα ‘ΔΟΜΕΣ 2019’ υποβλήθηκαν 144 αρχιτεκτονικές προτάσεις από 112 διαφορετικές ομάδες συντελεστών. Την προσκεκλημένη κριτική επιτροπή για τα ‘Βραβεία ΔΟΜΕΣ’, που αποτελούν τη βάση για την επιλογή των περιεχομένων της Επετηρίδας, αποτέλεσαν οι κκ. Stefano Boeri, αρχιτέκτων, διευθυντής, Stefano Boeri Architetti, Μιλάνο – Ιταλία, καθηγητής αστικού σχεδιασμού, Πολυτεχνείο του Μιλάνου, πρόεδρος, Τριενάλε του Μιλάνου, Mauricio Pezo και Sofia von Ellrichshausen, αρχιτέκτονες, διευθυντές, Pezo von Ellrichshausen, Concepcion – Χιλή, και Toyo Ito, αρχιτέκτων, διευθυντής, Toyo Ito & Associates, Τόκιο – Ιαπωνία, κάτοχος του Βραβείου Pritzker. Ελήφθη, βεβαίως, υπ’ όψιν και η αξιολόγηση των συμμετεχόντων αρχιτεκτόνων ως κριτών στα ‘Βραβεία συναδέλφων’. Το δικαίωμα κρίσης άσκησαν 98 από τις 112 ομάδες που έστειλαν έργα.

H φετινή κρίση ανέδειξε, συγκριτικά με προηγούμενες, έργα πιο πολύπλοκων γεωμετριών, με πιο σύνθετες χωρικές διερευνήσεις, καθώς και έργα με ανανεωτική κατασκευαστική προσέγγιση, αποτέλεσμα άλλοτε εκφραστικών στόχων και άλλοτε οικονομικών δεδομένων. Ανέδειξε, επίσης, έργα των οποίων η εκφραστική δύναμη εναπόκειται στην εντατική σχέση με το έδαφος και την τοποθεσία ή στην επιδίωξη ακραίας συνέπειας, συνήθως μινιμαλιστικής. Οι μικρού μεγέθους κατοικίες και οι ανακαινίσεις παραμένουν το μεγάλο ποσοστό της πρόσφατης ποιοτικής παραγωγής. Σημειώνεται, παράλληλα, η παγίωση της εξωστρεφούς τάσης πολλών αρχιτεκτόνων, κυρίως μέσα από αξιόλογες συμμετοχές σε διεθνείς διαγωνισμούς. Για τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουμε και αυτή τη δέκατη έκδοση της Επετηρίδας, είμαστε ευγνώμονες στους αρχιτέκτονες και τους φωτογράφους που έστειλαν και έκριναν έργα. Χωρίς αυτών τον δημιουργικό και κριτικό μόχθο, η έκδοση της Επετηρίδας δεν θα ήταν δυνατή. Ευχαριστούμε, ιδιαίτερα, όσους από τους αρχιτέκτονες συμμετείχαν στην κρίση των έργων για την απονομή των ‘Βραβείων Συναδέλφων’ αφιστάμενοι προσωπικών κλίσεων και ενδιαφερόντων. Ελπίζουμε ότι η αλληλοαξιολόγηση μπορεί να υπήρξε αποδοτική για την τροφοδοσία της δικής τους δημιουργικότητας. Ευχαριστούμε εγκάρδια τους τέσσερις κριτές, που τίμησαν τις ΔΟΜΕΣ αποδεχόμενοι τον συγκεκριμένο ρόλο.

back